HARRI JASOTZAILEAK

Harri-jasotzea oso kirol ezaguna da Euskal Herrian, batez ere harrijasotzaileen arteko apustuei eta marka hauste pertsonalei dagokienez. Aizkorarekin eta pilotarekin gertatzen ez den bezala, kirol horietan oso garrantzitsuak baitira txapelketak, ia ez dago harria jasotzeko txapelketa ofizialik, eta harrijasotzaileek beren kirol karreretan markak hausten dituzten heinean sortzen dira espezialitate honetako mito handiak. Honenbestez, 300 kiloko mugara soilik hiru harrijasotzaile iritsi direla esan dezakegu: Goiazko Gibitegi, Leitzako Iñaki Perurena eta Mikel Saralegi txapeldunak. Hala eta guztiz ere, harrijasotzaile batek lortutako arrakasten muntaz ohartzeko, oso kontuan eduki behar da harrijasotzaile horren beso-luzeera, zenbaitetan markak hausteko aukera mugatuko baitio.

APUSTUAREN LEHIA plazan egiten da, jendaurrean. Pertsona batek, bakarka edo beste batekin lehian eta txandaka, inolako tresneria edo makina laguntzailerik gabe, ahal duen adina aldiz harria bizkarreratu behar du, aldez aurretik tinkaturiko pisu eta egiturak errespetatuz.

MODALITATEAK. Harri-jasotze kirolean bi modalitate nagusi bereizten dira: Harri handiak eta Harri txikiak. Harri txikien kategoriara biltzen dira 150 kilo bitarteko harri txikiak, eta harri handienera pisu handiago dutenak. Harri txikiekin lan egiten duten kirolariek bizkorrak izan behar dute eta erresistentzia handikoak eta harri handiekin lan egiten dutenak nagusiki beren gorputz-egitura garatu beharrean daude.
Mota askotako harriak izaten dira, forma erregularrekoak alegia: kubikoa, errektangularra, zilindrikoa edo borobila (esferikoa)
Harri jasotzaileek beraien gorputza babesteko: bular-babesa, gerrikoa eta praka-babesa daramatzate.

LASTO ALTZALEAK

Kirolaren muina ahalik eta kopuru handienean jasotzea lasto fardo bat, polea baten bidez, altuera jakin batetara.

PISUA ETA NEURRIAK. Lasto fardoak 45 kg-ko pisua eta 50-60 zm-tako altuera, 80-90 zm-tako luzera eta 45-55 zm-tako zabalera izan beharko du. Emakumezkoen txapelketan 30 kg-tara murrizten da pisu hau.

POLEA. Soka 5 metroko ibilbidea egiteko moduan jarriko da, betiere goiko korapilotik behera, eta polearen diametro maximoa 300 mm-takoa izango da.

SOKAREN gutxieneko diametroa 30 mm-takoa eta gehienezkoa 35 mm-takoa izango da.

PROBA, 120 segundotako iraupena izango du eta hasieran, fardoa, zoruan kirolariaren oinetan utzita hasiko da. Marka, aipatutako denbora jorretan egindako jasoaldiak izango dira. Jasoaldi bat baliozkoa izan dadin fardoak zorua eta poleako sokaren korapiloa ukitu behar ditu.

IDI-PROBA

Euskal Herri kirolen artean, idi-probak toki berezi batean kokatu behar dira, berau baita, bere jatorria baserritarren lan jardueran eta abereen arteko harremanetan duen modalitate bakarra. Batez ere abelburuak izan ohi dira eta horregatik deitzen zaie idi-probak.

Baserriko langilearentzat, abelburua baliorik handieneko ondarea da. Eta izan ere abere hitzaren etimologian oinarritzen da aberastasun hitza. Abelburuen lana oinarriko eta ezinbestekoa izan da eta oraino ere horrela nekazaritzaren munduan.

IDIA. Euskal Herriko eremuan, idiak mota orotako lanetan jardun du: itsas portuetan merkatalgaiak garraiatzen zituzten eta ontziak eraman eta ekarri portura ontzioletatik; mendian enborrak edo harria ateratzen zuten; meategietan eta harrobietan bagoitxoak eta gurdiak garraiatzen...

LEHIAKETA. Nekazaritzako abereak eta zamabereak, idiak, lehian hasten dira auzokoek desafioa elkarri botatzen diotenean, beren idiak zein baino zeinek azkartasun eta trebezia handiagoz eta denbora laburrenean ibiltzen dituen jakiteko.

Bai neurketa eta bai edozein hutsegite dela eta jar daitekeen penalizazioa plazako epailearen gauza izaten da, ea berari dagokio, eta berean, abereak pisatzerakoan sor daitezkeen bestelako auziak konpontzea.

Idi probaren helburua, uztarri batez loturik doazen idi-pareak harri handi bat orduerdian arrastaka eramatea da.

Denbora jakin batean pisu jakin bat (harri handi bat, 1.100 kilotako oinarri baten inguruan), distantziarik luzeenera eramatea lortzen duten idiak dira irabazleak.

Ez da onartzen, abelburua kolpatzea edo ziztatzea zakarkeriaz, bai ordea, xaxatzea urritz akuiluarekin, beti ere eztena edo ziria 11 milimetro baino txikiagoa bada.

Joandako mendeetan pilota eta palankarekin batera idi-probak izan dira gure herriko kirol-ikuskizunik garrantzitsuenetakoa.

GIZON-PROBA

Kasu honetan, gizonek eramaten dute harria arrastaka eta ez animaliek.

Denbora jakin batean, harria, distantziarik luzeena eramatea lortzen duena da irabazlea.

Gizon-probak banaka edo taldeka joka daitezke.

Harriaren pisua, tiraka dabiltzanen kopuruaren araberakoa da. Arinenek 5oo kg inguru pisatzen dute. Handienek 4 tona baino gehiago pisa dezakete.

Harria, plaza eta arauak, idi-probetan dauden antzekoak dira.

Gizon-probak Bizkaian jokatzen dira batez ere.

AIZKOLARIAK

Aizkolaritzak erakargarritasun handia dauka, hemen azal genezakeena baino askoz handiagoa. Hiru elementu horien arteko erlazioa, enborraren, aizkoraren eta gizonaren artekoa, axaleko begiradetatik ondoriozta daitekeena baino askoz estuagoa eta konplexuagoa da. Badakigu, hizpide dugun bezalako sistema konplexu baten inguruan egindako azterketa partzialek ez digutela erakutsiko nola funtzionatzen duen indar eta estetika osotasun honek. Egin diren azterketek sistema konplexu honetako zenbait alderdi, osotasun bateko zatiak lantzen dituzte, gizonaren eta beste bi elementu horien arteko erlazioa hobeto ulertzeko ahaleginean. Gauza da, ordea, beste ikuspegi batekin egitea aurrera, kirol eta kultur jarduera horri buruzko, gizonaren eta zuhaitzaren arteko loturari buruzko argitasun gehiago izateko.

Ahalik eta denbora laburrenean neurri jakineko enborrak (egurra) aizkoraz ebakitzean datza kirol hau.

Aizkolaria basoko bizitzari loturik egon da gehienetan. Basoan lanean hezitzen ziren antzina, eta apurka-apurka lana zena, kirol bihurtu da.

AIZKORA. Ezin besteko tresna izan da euskal gizakiaren iraupenerako. Harrian eta brontzean lantzen hasi eta burdinezkoak egitetik altzairuzkoak egitera igaro da. Enborraren kanpoko aldetik hasi eta barruko kortea emateko, aizkora handi eta txikien artea, aizkolari bakoitzak 8-10 bat aizkora behar ditu, nahiz eta normalean 20ren bat izaten dituen. Behin-behineko garrantzia du apostu honetan. Altzairu finez eginda dago, oso material ona, eta pisuz egokia izan behar da: ez aztunegia, ez arinegia.

ENBORRA. Enborrei dagokienez, gaur egun arautegiak dioenez, egur borobilak eta neurriz ongi osatuak plazaratu behar dira, ageriko harkaitzik gabeak. Lehiaketarako betidanik hautatu den egurra pagoa izan da, haizkoraz mozteko testura berezia duelako. Apustuen zailtasun maila enbor kopuruaren, tamainaren eta kalitatearen araberakoa izaten da. Eta desberdintasun natural horrek eragiten du, lehian ari diren bi aizkolariek enbor berdinak ebakitzea eta errekorrik ez izatea. Enborraren neurria da egokitu daitekeen gauza bakarra.

TRONTZALARIAK

Goiko argazki honetan ikus dezakegun bezala, trontzalarien zeregina, enbor bat zerra haundi batekin eta bi pertsonen artean, trontzatan ebakitzea da. Pertsona bakoitzak zerra alde batetik hartzen du, eta elkarrekin mugimenduak koordinatuz, aurrera eta atzera ekiten diote enborra zatietan ebaki arte. Ebagitako zati bakoitzak neurri jakin batzuk izan behar ditu, eta enborra lehenengo ebagitzen duen bikoteak irabazten du lehia.

Gaur egun, hainbat dira trontza egiten animatu diren neskak, eta apurka-apurka gehiago animatzen dabiltzala esan daiteke.